Tự làm đồ gốm tại nhà là thú vui đối với nhiều người đam mê thủ công và gốm sứ. Bởi tự làm đồ gốm thủ công tại nhà đơn giản được nhiều người quan tâm bởi sự sáng tạo. Vì vậy bạn không cần phải là một nghệ nhân thì mới có thể tạo ra một sản phẩm từ đất sét. Làm gốm cũng thúc đẩy tính đoàn kết và có tính giải trí, chữa lành. Vậy nên mọi người trong gia đình hoặc công ty có thể cùng tham gia. Dưới đây hãy tham khảo những chi tiết quan trọng khi tự làm đồ gốm tại nhà nhé!

Những vật dụng cần chuẩn bị

Khi tự làm đồ gốm tại nhà, bạn sẽ cần chuẩn bị nhiều nguyên liệu và vật dụng hơn. So với làm gốm tại các địa điểm workshop hay trung tâm làm gốm chuyên nghiệp. Có nhiều cách làm gốm tại nhà, vì vậy bạn có thể chuẩn bị vật dụng cho phù hợp. Nhìn chung, để làm gốm tại nhà thì bạn cần chuẩn bị những vật dụng cơ bản sau đây.

Đất sét

Tự làm đồ gốm tại nhà không thể không chuẩn bị đất sét. Tùy theo mục đích, nhu cầu và số lượng người sử dụng mà chọn số lượng phù hợp. Nên chọn lại đất sét phù hợp với nhu cầu và kỹ thuật làm gốm để cho thành phẩm tốt nhất. Đất sét gồm có đất sét thông thường, đất sét porcelain, hoặc đất sét gốm đánh bóng. Đất sét porcelain cho ra thành phẩm bằng sứ cứng cáp. Tuy nhiên đất ít có độ xốp, khó tạo hình và phải nung ở nhiệt độ cao.

Sau khi mua đất sét về, mọi người nên bảo quản đất kín đáo. Đất sét có nồng độ sắt oxit cao có khuynh hướng bị gỉ, màu đỏ hoặc màu da cam trong khi những loại đất không có sắt lại có màu xám hoặc thậm chí còn màu trắng, đó là trường hợp của đất sét sứ.

Bàn xoay gốm hoặc mâm làm gốm

Bàn xoay gốm bằng điện là thiết bị khá phổ biến hiện nay ở các điểm làm gốm handmade. Bàn xoay dùng điện làm mâm tròn xoay ly tâm khá tiện dụng trong quá trình tạo hình các sản phẩm tròn. Ví dụ như lọ hoa, ly cốc hoặc các loại bát đĩa, tô chén gia dụng. Với bàn xoay gốm bằng điện thì việc trang trí gốm cũng dễ dàng hơn.

Sơn, màu vẽ và men 

Để tạo màu sắc và hoa văn cho sản phẩm gốm, bạn cần chuẩn bị các loại màu sơn gốm và chất trang trí phù hợp. Bạn có thể chuẩn bị các màu sắc cơ bản và phối chúng lại với nhau. Đừng bỏ qua màu trắng, một màu tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất quan trọng. Bạn có thể pha các màu sắc khác với màu trắng để cho ra các màu pastel dễ dùng.

Đi kèm sơn màu và xịt bóng thì bạn sẽ cần khay đựng màu các các loại cọ sơn. Khi tự làm đồ gốm xong ở các bước đầu, hãy chờ bề mặt gốm khô và vẽ trang trí.

Các phụ kiện cần thiết

Các phụ kiện khác bao gồm dao cắt đất sét, khăn lau. Ngoài ra còn có khuôn ép, búa gốm, cưa gốm, và các công cụ tạo hình khác để tạo ra hình dạng mong muốn cho sản phẩm gốm. Tiếp theo, để sơn và trang trí gốm bạn sẽ cần cọ và bàn chải. Với hai vật dụng này, việc đánh bóng và sơn bóng bề mặt sản phẩm sẽ tiện lợi hơn.

Sau cùng, bước cuối cùng trong khâu làm gốm là nung chín gốm sau khi để khô. Bạn sẽ cần một lò nung gốm với nhiệt độ và chế độ nung phù hợp. 

Các bước tự làm đồ gốm tại nhà

Quy trình làm gốm tại nhà có các bước tương tự như khi làm gốm ở các workshop. Các bước cơ bản theo thứ tự gồm có:

Xử lý đất

Xử lý đất là khâu đầu tiên bao gồm nhào nặn và đẩy khí trong đất. Đây là bước đầu tiên để tạo nên khối đất dẻo, thoát khí cho những khâu sau. Những khối đất thô sau khi chọn mua, bạn nên thái đi thái lại và nhào đất thật kỹ. Nếu muốn khối đất thật dẻo mịn và thành phẩm phẩm được bền chắc, bạn không nên bỏ qua giai đoạn này. Hãy thật kiên nhẫn và dùng sức vừa nhào vừa đẩy khối đất theo chiều từ ngoài vào trong.

Tạo hình

Sau khi làm đất dẻo mịn và đẩy hết khí có ở bên trong, hãy đặt khối đất ở tâm bàn làm gốm. Đối với bàn xoay điện, cho mâm xoay tương đối để dễ tạo hình. Không nên chỉnh mâm xoay quá nhanh bởi giai đoạn đầu bạn cần tạo định hình khối đất thành vật thể cho cứng cáp. Nếu làm gốm bằng mâm, nhẹ nhàng xoay tay hoặc vuốt khối gốm từ trên xuống để tạo hình. Chú ý để lại một phần đất dưới đáy khối đất để cắt sau khi hoàn thành.

Làm gốm handmade mang tính cá nhân hóa bởi bạn có thể tự do sáng tạo mọi kiểu dáng. Vì vậy, bạn có thể sáng tạo các kiểu dáng và họa tiết của riêng mình.

Vẽ gốm 

Vẽ gốm là công đoạn được thực hiện sau khi bề mặt gốm đã khô. Sử dụng màu sơn và công cụ thích hợp để tạo màu sắc trực tiếp lên bề mặt gốm. Bạn có thể sử dụng cọ, bút sơn để tạo ra những họa tiết và chi tiết màu sắc. Ngoài vẽ màu hay hình ảnh, mọi người có thể dùng các loại dao khắc gốm để cạo, gọt, khắc. Các chi tiết được khắc chìm hoặc đắp nổi sẽ tạo cho sản phẩm sự sinh động.

Hong khô và phun/tráng men

Sau bước vẽ trang trí và khắc chìm lên bề mặt gốm, tốt nhất mọi người hãy để khô bề mặt trước khi nung. Để mặt gốm nhanh hơn, các bạn có thể sấy khô bằng máy sấy. Sau khi các chi tiết đã khô lại và màu sơn bám vào mặt gốm, ta sẽ phun hoặc tráng men. Đối với các sản phẩm nhỏ và vừa thì tráng men là phương pháp phổ biến để bảo vệ bề mặt gốm. Quá trình này sẽ tạo ra một lớp áo bảo vệ màu sắc và giúp sản phẩm có độ mịn màng, sáng bóng.

Với các sản phẩm gốm sứ có kích thước lớn hơn, người ta thường sử dụng phương pháp dội hoặc phun men. Điều này đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm để đảm bảo lớp men phủ đều và không bị trượt xuống. Quá trình này giúp tạo ra một lớp men bảo vệ chắc chắn và đồng thời tạo thêm sự đẹp mắt cho sản phẩm.

Quá trình nung và phủ men là những bước quan trọng trong việc hoàn thiện sản phẩm gốm sứ. Đồng thời cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và bảo quản sản phẩm để đảm bảo sự lâu bền và giữ được vẻ đẹp của gốm sứ sau này.

Nung chín

Ngày nay, nếu làm gốm tại nhà và không có điều kiện nung chín sản phẩm có thể dùng dịch vụ nung gốm. Có nhiều phương pháp để nung chín sản phẩm. Tuy nhiên mỗi sản phẩm sẽ chín ở một mức nhiệt khác nhau. Nên nếu bạn có lò nung riêng thì cần tùy chỉnh nhiệt độ lò cho phù hợp tùy theo sản phẩm. Đối với các mẫu ly cốc đơn giản và cốt gốm mỏng thì nên nung ở nhiệt độ vừa phải. Mọi người có thể tham khảo các mẫu ly cốc sứ Bát Tràng để có thêm ý tưởng về kiểu dáng và mẫu mã.

Lưu ý khi tự làm đồ gốm tại nhà

Nếu bạn chưa có kinh nghiệm làm gốm tại nhà và lần đầu cần trải nghiệm thì có thể mua bộ sản phẩm tự làm gốm. Hiện nay, có nhiều bộ sản phẩm làm gốm mini với đẩy đủ vật dụng. Bạn có thể chọn những combo đồ nghề và dụng cụ theo nhu cầu bản thân. Tự làm đồ gốm tại nhà đơn giản lại giúp giảm căng thẳng. Hãy thử cùng người thân và bạn bè trải nghiệm nhé!

Xem thêm: Gốm sứ Bát Tràng – Mang dấu ấn văn hóa Việt tới bạn bè quốc tế